Hussiler Gyzyl deňiz söwdagär gämi hüjümleri, 2 ýyllyk gämi krizisi saklandy
Yemenemeniň Huti gozgalaňçylary 2025-nji ýylyň 12-nji noýabrynda Ysraýyla gönükdirilen deňiz operasiýalarynyň togtadylmagyny we Ysraýyl portlaryna gabawlaryň ýatyrylmagyny resmi taýdan yglan etdiler, bu esasy söwda söwda arteriýasyny bozan iki - ýyllyk Gyzyl deňiz gämi krizisiniň ilkinji gezek gutarandygyny görkezýär.
Bu karar hutileriň öň beren görkezmelerinden soň kabul edildi. 12-nji oktýabrda toparyň syýasy býurosynyň agzasy, Ysraýyl Gazadaky atyşygy berjaý etse, Gyzyl deňizdäki Ysraýylyň- gämilerine edilýän hüjümleri bes etjekdiklerini aýtdy. 9-njy noýabrda hutiler ýaraşyk ýykylsa hüjümleri dowam etdirjekdiklerini duýdurdylar. Şeýle-de bolsa, topar şertli pozisiýany nygtady: "Biz wakalara ýakyndan gözegçilik edýäris we duşman Gaza garşy agressiýasyny täzeden dowam etdirse, Sionist guramanyň içindäki harby operasiýalarymyza gaýdyp geleris we Gyzyl we Arap deňizlerinde Ysraýylyň nawigasiýa gadagançylygyny dikelderis".
Iki - ýyllyk krizis ep-esli ýitgi çekdi. Jemgyýetçilik maglumatlarynda Gyzyl deňziň üstünden geçýän 100-den gowrak söwda gämisine hüjüm edilendigi, 4 gark bolandygy we birnäçe adamyň ogurlanandygy, azyndan 8 - 9 deňizçiniň ölendigi görkezilýär. Krizisden ozal dünýäde iň möhüm deňiz söwda ýollaryndan biri bolan Gyzyl deňzinden her ýylda 1 trillion dollar töweregi haryt geçipdi. Hussileriň hüjümleri Maersk we MSC ýaly iri ýük daşaýan firmalary Gowy Umyt Keýpinden geçmäge mejbur etdi, üstaşyr geçiş wagtyna 5-7 gün goşdy we Eastakyn Gündogar ugurlarynda ýük çykdajylaryny 20% -30% ýokarlandyrdy we kabinada ýetmezçilik boldy.
Gämi pudagy optimizm we seresaplylyk bilen jogap berdi. CMA CGM-iň 17,859 TEU konteýner gämisi 25-nji oktýabrda Sues kanalyndan üstünlikli geçdi we Gyzyl deňziň howpsuzlygynyň esasy synagy bolan - iki ýylda marşruty täzeden dowam etdiren ilkinji uly 18,000 TEU - gämisi boldy. Şeýle-de bolsa, kompaniýalaryň köpüsi seresap bolýarlar. Deňiz howpsuzlygy boýunça hünärmen Martin Kelli "11-nji noýabrdan başlap, Hutiniň Gyzyl deňizde, Aden aýlagynda we has giň sebitde ýük daşamak howpy ep-esli azaldy. Şeýle-de bolsa, togtadylmagyna garamazdan, Hutiler täjirçilik ýüklerine raketa, pilotsyz we pilotsyz gaýyk hüjümlerini amala aşyrmak ukybyna eýe" -diýdi. “Wallenius Wilhelmsen” we “Tailwind Shipping Lines” ýaly firmalar Gyzyl deňziň ugurlaryny täzeden gijikdirip, ýakyn aýlarda synag synaglaryny hem öz içine alýan ýaraşyk möhletine doly baha bermelidigini bellediler.
Warük çykdajylary, uruş töwekgelçiligini ätiýaçlandyryşyň ýokarlanmagy we käbir ýük daşaýjylar tarapyndan gol çekilen uzak - möhletli marşrut şertnamalary sebäpli derrew - krizis derejesine gaýdyp gelmek ähtimallygy ýok. Tankyt bilen, Hutileriň togtadylmagy Gazanyň {{3} holding atyşygynyň şertli bolmagy, Gyzyl deňziň ýük daşamagynyň howpsuzlygy tutuşlygyna Ysraýylyň Gaza bolan pozisiýasynyň durnuklylygy bilen baglanyşyklydyr. Gazanyň zolagynda bolup geçen wakalar bilen ýakyndan baglanyşykly bu kadaly ýagdaýa gelmegiň dowamlylygy näbelliligine galýar.
